Kort historisch overzicht van de spoorweg in de regio.

Reeds in 1816 opperde ene Thomas Grey, die zijn naam gaf aan de “Greystraat in Etterbeek, de idee om een spoorweg met paardentractie te bouwen om Belgische steenkool naar Holland te transporteren. Zo waren rond 1830 enige lijnen aangelegd in de streek van Bois du Luc, Grand Hornu, Flénu . Rond 1835 werd de paardentractie door stoomtractie vervangen.

Op 5 mei 1835 vond dan de inhuldiging plaats van de eerste spoorlijn , bestemd voor personenvervoer, tussen Brussel en Mechelen.

Vanaf 1835 bestudeerde de overheid diverse mogelijkheden om de natuurlijke rijkdom , voornamelijk ijzererts en leisteen, uit het gebied tussen Samber en Maas te vervoeren naar Charleroi en verder.

In April 1845 werd zodoende de NV “Chemin de fer de l’entre Sambre et Meuse” naar engels recht opgericht. Zij bouwde en exploiteerde de lijn Charleroi – Vireux. Deze lijn werd in diverse fasen geopend (Charleroi – Walcourt 27-11-1848, Walcourt – Silenrieux 06-11-1853, Cerfontaine - Mariembourg 08-06-1854 en Mariembourg – Vireux (Frankrijk) 15-06-1854.

In 1854 fuseerde de “Entre Sambre et Meuse” met de “Chemin de fer d’Anvers – Rotterdam” tot de “Grand Central Belge”. Op 1 1- 1897 werd deze door de Belgische Staat overgenomen.

Tot 1902 was Vierves het grensstation met Frankrijk. Vanf dan werd Treignes het grensstation waar , op het hoogtepunt van haar bestaan, zeven opstelsporen en een draaischijf werden opgericht.

Rond 1925 werd de lijn op dubbelspoor gebracht. Hiervan zijn her en der nog enkele overblijfselen te vinden.

Langzamerhand werd de trafiek kleiner en kleiner; de lijn werd op 29 september 1963 gesloten voor reizigersverkeer tussen Mariembourg en Vireux. Het goederenvervoer hield het nog vol tot 12 oktober 1977 . Het stukje spoorlijn dat nu door de “stoomtrein der drie Valleien “ wordt uitgebaat droeg eertijds het lijnnummer 132.

Van Mariembourg naar Treignes – De lijn 132.

De lijn doorkruist de valleien van de Brouffe, het “Witte” en het “Zwarte Water”; deze laatste vormen dan de Viroin (vandaar “Stoomtrein der drie Valleien”) en loopt drie verschillende geografische gebieden

- de “FAGNE” een grote depressie van leem op een ondergrond van leisteen. Het is een dunbevolkte streek overdekt met wouden en , weinig vruchtbare, veenweiden. Mariembourg is hier gelegen.

- “LA CALESTIENNE”: (tussen Mariembourg en Olloy – sur – viroin)
Deze streek is gekenmerkt door een opeenvolging van kalkrotsen en valleien met afzettingsslib. Er werden vooral geiten en schapen gekweekt. Door haar kalkachtige ondergrond is deze streek een van de rijkste regio’s van België op gebied van fauna en flora. De ondergrond zorgde er bovendien voor dat de voorhistorische mens beschutting vond in grotten en holen. Tevens werden in de valleien graangewassen geteeld. De aanwezigheid van ijzererts maakte in de 19de eeuw de ontwikkeling van de staalnijverheid mogelijk.

- “DE ARDENNEN” : (Olloy – sur – Viroin – Treignes)

Vanaf Olloy zijn de eerste uitlopers van de Ardennen zichtbaar. Hier ligt de nadruk op de bosbouw, welke een belangrijke economische activiteit in de regio vertegenwoordigden.

Gedurende enkele decennia kende deze regio een gunstige economische ontwikkeling , welke door de komst van de spoorweg nog geactiveerd werd. Door de uitputting van de natuurlijke rijkdommen geraakte de streek een beetje in verval.

MARIEMBOURG.

In 1546 , onder Maria van Hongarije, zuster van Karel V, werd de vesting “Mariembourg” opgericht. Het fort moest de streek beschermen tegen Frankrijk.
In 1659 werd Mariembourg Frans eigendom (lodewijk XIV, verdrag der pyreneën). In 1815 werd de vesting aan het koninkrijk der Nederlanden. In 1830 werd het een Belgische gemeente.

Het stratenplan van Mariembourg vertoont de typische kenmerken van een vestingstadje ; stervormige straten dien op een centraal pleinsamenkomen. De vesting werd in 1855 ontmanteld.
In Mariembourg was tevens een belangrijk contingent spoormannen gehuisvest. De “ster van Mariembourg” werd hier immers gevormd door de spoorlijnen naar Chimay, Couvin, Doische (maasvallei) en Vireux.
Vandaag is het toerisme de belangrijkste inkomst voor het stadje.

De spoorweginstallaties van de vzw in Mariembourg.

De installaties van NMBS en de VZW “Stoomtrein der Drie Valleien” zijn volledig van elkaar gescheiden. Diverse reglementen verbieden immers een gezamenlijke exploitatie.

De locomotievenloods , in rotonde vorm, is samen met deze van Florennes de enige van het Belgische net in die vorm. De loods telde 6 sporen, waarvan er momenteel terug 5 in dienst zijn. Een driewegwissel verschaft toegang tot de loods. Een draaischijf heeft Mariembourg nooit gekend. Wel is er een (gedeeltelijk buiten dienst) keerdriehoek.

De watertoren annex waterkraan evenals het kolenpark (de kolenkraan dateert uit 1910 !!!)vervolledigen het geheel.

Nismes.

Het station uit 1868 ligt op een eindje van het centrum. Nu is het privé-bezit. Nismes is nu het centrum van de fusiegemeente Viroinval. Het dorp is één van de oudste uit de streek. Men vind er nog sporen van bewoning die 35000 jaar oud zijn , bv “Roche Trouée “ te Nismes, “Trou des Blaireaux “ te Vaucelles, “Trou de l’Abîme “ te Couvin. Sommige werktuigen (silex) zijn zelfs 70000 jaar oud.

In de 10de eeuw behoorde Nismes tot de abdij van Saint-Germain des Prés. De franse Koning, “Robert le Pieux” verkreeg dan de gronden van Nismes, maar ook Boussu, Couvin, Pesche en Frasnes. Later schonk hij ze aan zijn zuster Hedwige, echtgenote van Régnier IV van Henegouwen. Tenslotte verkocht Boudewijn II van Henegouwen de gronden aan het Luikse episcopaat.

Meer dan 3000 jaar kende deze streek een hoge economische ontwikkeling dank zij de ontginning van ijzererts. In de 18de en 19de eeuw zorgde de staalnijverheid dan ook voor de grote rijkdom van de familie “Licot”. De oude cisterciënserabdij van Nismes werd verbouwd tot kasteel en herbergt nu het gemeentehuis van Viroinval. De lokale ijzergieterijen gebruikten vaak nog gietafval uit de Gallo-Romeinse tijd (in het plaatselijk dialect : “crayats de sarrasins”. De inwoners van Nismes noemde men dan ook wel “Les Crayats”.

Door de teloorgang van deze industrie ,voornamelijk door de aanwending van nieuwe technieken vanaf de 19de eeuw, werden de grondstoffen dan ook naar Charleroi verstuurd; één van de orprichters van die nieuwe nijverheid was juist M; Licot…..

De vroegere ijzergieterij werd vervangen door een houtzagerij, welke nu nog steeds actief is. In de vroege 20 ste eeuw kwam ook de klompenmakerij tot ontwikkeling.

Bezienswaardigheden in de onmiddellijke omgeving : het voormalige pesthuis “Ferme de la Maladrerie” evenals het “Baljuwhuis”. Even buiten Nismes is ook de merkwaardige “Fondry des Chiens” (uniek in ons land)

Van Nismes naar Olloy sur Viroin.

Vanaf nu bevinden we ons in de Viroinvallei. Wij blijven deze volgen tot in Treignes.
Even voorbij het station van Nismes bemerkt U op uw linkerzijde de oude leerlooierij waarvan de restauratie in volle gang is. Nu is er ook een kreeftenkwekerij gevestigd.

Boven de leerlooierij torent de “Roche à Lomme” uit, in vroegere tijden een aanduiding van de scheiding tussen twee leengebieden. Op de “Roche à Lomme” staat nu een stenen kruis, doch er zijn aanduidingen dat deze rots reeds in de Romeinse tijd diende als uitkijkpost van de heerbaan tussen SaintQuentin en het gebied tussen Samber en Maas.

Even voorbij de looierij rijdt de trein door de tunnel van “Les Abannets”. Deze heeft een lengte van ongeveer 500 meter. . De Viroin loopt hier rond de heuvel en daagt even voorbij de tunnel weer op. De naam “Les Abannets” komt voort van een in onbruik geraakt Frans werkwoord “abannir” (verbieden). Eertijds vaardigde de Prinsbisschop van Luik een verbod uit om dieren in deze regio te laten grazen, daar her en der zeer diepe , en gevaarlijke putten voorkomen. Eén der bekendste is de “Fondry des Chiens”

Na de tunnel bemerkt U op uw linkerzijde een steengroeve waar nog steeds zand- en kalksteen gewonnen wordt. Even verder kruist de lijn de N99 . Een oud , nog steeds in dienst zijnd , twee-standen sein met paletten beveiligt de overweg. We komen nu aan in het station van Olloy sur Viroin.

Olloy sur Viroin.

Dit station, nu eigendom van de gemeente Viroinval, werd gebouwd in 1901. Toen het station nog in dienst was van de NMBS heeft het meermaals de prijs van het meest bebloemde station van België gekregen. Tevens heeft het station meermaals als filmdécor gediend. Op te merken valt dat in de omgeving in 2004 archeologische opgravingen plaats vonden welke een schat aan informatie uit de Keltische periode bevatten.

D’Olloy sur Viroin naar Vierves.

We vervolgen onze rit door het centrum van het dorp (opgepast 3 overwegen zeer kort na elkaar) waarna we na een nijdige helling de halte op verzoek “Rolinvaux” naderen. Deze helling is de enige in de richting van Treignes (van Mariembourg naar Treignes daalt de spoorlijn !!). Wanneer hier de rode vlag getoond wordt stopt de trein om vervolgens , door een prachtig landschap te rijden om het station van Vierves te bereiken.

Vierves

Dit dorp, terecht één van de mooiste dorpen van Wallonië, is gebouwd rond een kasteel waarvan de bouw begon in de XVde eeuw. Na een brand in de XVIII eeuw werd het gerestaureerd en is tot op heden onveranderd bewaard gebleven. Hier worden tevens nog oude tradities in ere gehouden ; denk maar aan het Carnaval en de “Mardi Gras”. Bovendien is het station van Vierves verbouwd tot Verblijf voor natuureducatie, het “Centre Marie Victorin”.

De Vierves à Treignes

De spoorlijn kronkelt rustig verder door het landschap waarbij wij meermaals de Viroin kruisen (in totaal 11 keer voor het ganse parcours). Zo bereiken wij stilaan het eindpunt van de lijn; het station van Treignes.

Treignes

Treignes, ook wel “Museumdorp” genoemd herbergt 4 musea :

• Muséé du machinisme agricole (oud landbouw alaam);
• Musée du Malgré Tout (oude electriciteitscentrale waar interessante thematische tentoonstellingen georganiseerd worden)
• Ecomusee (met oude ambachten uit de regio)
• Het spoorweg museum.

Daarnaast zijn er, even buiten het dorp , nog restanten van een gallo- romeinse villa te bezoeken.

Treignes is echter vooral het dorp van “Toine Culot” , le maiëur (schepen) de Trignolles. Toine Culot is een personage uit de boeken van Arthur Masson, een Waalse streekschrijver.

Het station van Treignes

In 1972 richtte de ULB (vrije universiteit Brussel) in het station een laboratorium in ter bestudering van de natuur ; dit gebied is namelijk één van de rijkste regio’s van het land inzake fauna en flora.

De CFV3V te Treignes

Waar vroeger de opstel- en rangeersporen lagen werd , begin de jaren negentig begonnen met de bouw van een imposant museum annex cafetaria en werkplaats. Hier is het “Centre de Formation” gehuisvest. In het werkhuis , voorzien van al het nodige alaam, inclusief een rolbrug van 20 ton hefvermogen, wordt al het rollend materieel van de vereniging onderhouden en gerestaureerd.

De site van het station wordt vervolledigd met een draaischijf (met handbediening !!!). Als U goed kijkt zult U nog kogelinslagen uit WO II aantreffen. De Watertoren naast het station is niet meer functioneel. De voormalige goederenloods dient nu als opslagplaats van oude landbouwwerktuigen. Aan de ingang van de site staat nog een vervallen seinhuis.